علي نقوي ،خبرنگار اعزامي سرمايه به بم
سرمایه ۷/۱۰/۸۵
برداشت اول: بهت ويراني
از كرمان به سوي بم راه ميافتم در طول مسير يكبار ديگر خاطرات سه سال پيش را مرور ميكنم . سحرگاه جمعه پنجم دي ماه 82 زلزلهاي 5/6 ريشتري شهرستان بم و اطراف آن را لرزاند. شدت زلزله به حدي بود كه در كرمان و برخي از شهرهاي استان به وضوح احساس شد. در جمعهء سياه بم و بنا به آمارهاي رسمي، بيش از 36هزار نفركشته، 25 هزار نفر زخمي، 5200نفر كودك بيسرپرست، 1916زن بيسرپرست و 2550نفر نيازمند اقدامات توانبخشي شدند.
80درصد ساختمانهاي بم كاملاً تخريب شد و17درصد آن با آسيبهاي اساسي روبهرو شدند كه آنها را غير قابل بهرهبرداري ميكرد. ارگ تاريخي بم فرو ريخت.مردم بايد پس از تحمل مصيبت از دست رفتن عزيزانشان، شهرشان را ميساختند و دوباره به آن حيات ميبخشيدند. دقيقاً سهسال از آن واقعهء تلخ گذشته است و ماشين وارد بم ميشود در حاليكه صداي مرحوم بسطامي از بلندگوي ماشين داغ او را تازه ميكند: «در شب بهت ويراني من، قصههاي مرا از سر ذوق ميشنيدي.»
برداشت دوم: تورم، سرعت بازسازي را كند كرده است
وارد شهر ميشوي اما شهري نميبيني. بم بيشتر شبيه كارگاه ساختماني است كه هرگوشهاش عدهاي مشغول ساخت و سازند. واحدهايي به اتمام رسيدهاند و معدودي آواربرداري نشدهاند (پس از سه سال)! البته به گفتهء برخي از اهالي، صاحبان اين واحدها هنوز مراجعه نكرده اند و از نظر حقوقي مشكلاتي براي تخريب و آواربرداري آنها وجود دارد و ممكن است صاحبان اين املاك بعدها مدعي شوند. مهندس قلينژاد جانشين رييس ستاد كل بازسازي بم در پاسخ به سوال «سرمايه» دربارهء وضعيت فعلي بازسازي ميگويد: «بم نسبت به شروع كار در وضعيت مناسبي است. ما در بخش مسكوني 88درصد پيشرفت فيزيكي داشتهايم و طبق برنامهريزيهاي انجام گرفته پروندهء بازسازي اين بخش تا پايان امسال بسته خواهد شد.وي با اشاره به اينكه تاكنون براي 26000واحد پروندهسازي شده است، ميافزايد: «در مسكن شهري تاكنون اسكلت 22628واحد نصب شده، براي 20000واحد سقف زده شده و كار احداث 17200واحد تمام شده است.قلينژاد با اشاره به اينكه آمار واحدهاي تخريبي شهر بم در جريان زلزله 22000واحد بوده است ميگويد: «با اضافه شدن خانوارهاي فرعي و مزدوجين بعد از زلزله اين آمار افزايش يافت. قلي نژاد با تاكيد براين مطلب كه تعريف بازسازي تحويل منازل به صورت كليد تحويل نيست، ادامه ميدهد: «ما در ساخت واحدها تا پايان مرحلهء سفتكاري با رعايت اصول ايمني نظارت ميكنيم و مرحلهء نازككاري به عهده شهروندان است.»
در حالي كه به نظر ميآيد بحث بازسازي از ديدگاه ستاد كل بازسازي بم رو به اتمام است اما شهروندان بمي نظري متفاوت دارند. محسن، جواني 27 ساله است كه كارمند يكي از ادارات دولتي بم است و با همسرش در كانكسي در كنار منزل پدر زندگي ميكند، ميگويد: «خيلي از افرادي كه در سال گذشته و امسال اقدام به ساختوساز كردهاند در ميانهء راه از ادامهء كار باز ماندهاند. محسن به افزايش شديد مصالح ساختماني در بم اشاره ميكند و ميگويد:«با اين گراني كسي قادر به ساخت خانه نيست. در سال 82 هر شاخه تيرآهن در بم 90هزار تومان معامله مي شد ولي الان به بيش از 150 هزار تومان رسيده است و ساير مصالح ساختماني نيز افزايش قيمت قابل ملاحظهاي داشتهاند. با اين گراني، وامهاي ساختي كه به ما ميدهند، كفاف سفت كاري را هم نميكند چه برسد به نازككاري. قيمت زمين هم افزايش داشته است. بعد از آنكه بحث پرداخت وام به مستاجران زمان زلزله باز شد و تقاضا براي زمين افزايش يافت قيمت زمين در بم افزايش پيدا كرد و بسياري از شهروندان بمي با تورم بالاي موجود قادر به ادامهء ساخت منازل خود نيستند در حاليكه هرساله تورم افزايش مييابد و وام پرداختي ثابت است و اين امر خود بر كندي سرعت بازسازي افزوده است.»
مهندس قلي نژاد مجموعهء اعتبارات دولتي پرداخت شده را 580 ميليارد تومان عنوان و ميگويد:«براي هرواحد تخريب شدهء شهري 10ميليون تومان وام مسكن،يك ميليون تومان وام براي حصاركشي و 5/4 ميليون تومان كمك بلاعوض پرداخت شده است.»
وي نيز با اذعان به عدم كفاف اين وامها براي اتمام ساختمانها ميافزايد: «وامها مصوب دولتند و امكان افزايش آنها وجود ندارد.»
برداشت سوم: بم، شهري كه بازار ندارد
قبل از زلزلهء سه سال پيش، بم به عنوان آبادترين منطقهاي كه در مسير استانهاي كرمان و سيستان و بلوچستان قرار داشت از بازار پر رونقي برخوردار بود و نياز اكثر ساكنان مناطق پيراموني خود را تامين ميكرد اما بعد از زلزله موقعيت تجاري بم هم متزلزل شده است. در حاليكه حضور تعداد زيادي پيمانكار و كارگران ساختماني و تقاضاي بالاي بخش ساختمان،قسمتي از بازار را رونق داده است اما گروههاي زيادي از كسبه از كسادي بازار مينالند. كار ساخت واحدهاي تجاري هم به تازگي شروع شده و اكثر كسبه در كانكس به كسب و كار مشغولند كه اين خود مشكلات بيشماري را به بار آورده است . مهندس قلينژاد علت تاخير ساخت واحدهاي تجاري را مباحثي چون تعريض معابر و رضايت برخي از كسبه از فروش بالاي خود و عدم تخليه كانكسها عنوان مي كند و ميگويد: «اولويت ما با اسكان بود و از بهمن 84 ساخت واحدهاي اجرايي شروع شده و تاكنون براي 5000واحد پروندهسازي شده و عمليات اجرايي 4000 واحد شروع شده است.»مهندس نظافت، مجري بخش تجاري خيابان يكطرفهء كاشاني كه قبل از زلزله بخش عمدهء تجاري شهر در آن قرار داشت نيز ميگويد: «پس از تصويب طرح تعريض اين خيابان، به منظور تسريع در روند ساخت از مالكان وكالت گرفته شده و با انتخاب هفت پيمانكار قوي كار ساخت به سرعت ادامه دارد.»
بازار، قلب تپندهء هر شهري است و رونق بخشي به آن به شهر، پويايي و زندگي ميبخشد اما بم شهري است كه هنوز بازار ندارد و به كسبهء آن نيز كم توجهي ميشود. كسبهاي كه به واسطهء زلزله بدهي بالايي به طرف حسابهاي خود داشته هماكنون نيز از كمكهاي دولتي كمتر بهره بردهاند. آنها از جابهجايي مكرر، عدم شناسايي كسبهء واقعي و بيتوجهي به آنها گلايههاي زيادي دارند .
برداشت آخر: بم، دوباره ميسازمت وطن
در خيلي از خيابانهاي شهر بم اين عبارت را يا عبارتهاي مشابهي را ميبيني كه از عزمي جدي در شهروندان بمي براي هويت بخشي دوباره به اين شهر حكايت دارد. بيانصافي است بگوييم در بم كاري نشده است اما ناركارآمدي و سوءمديريت موجب شده تا نابساماني زيادي مشاهده شود. بم هنوز هويت شهري به خود نگرفته و بحث آسيبهاي اجتماعي در آن چون آتشي زير خاكستر اين شهر را تهديد ميكند البته بسياري سعي در كتمان آن دارند.اما جدا از اين بحث بم قابليتهاي فراواني دارد تا شهري با تجربهء جهاني شود و توجه جدي به آن ميتواند بار ديگر حيات دوبارهاي به شهر ببخشد. شهر را در حالي ترك ميكنم كه به مناسبت پنجم دي و سالگرد زلزله شهر تعطيل است و اكثر مردمش در بهشت زهراي بم بر سر مزار عزيزانشان نشستهاند و يادشان را گرامي ميدارند . امسال در سومين سالگرد زلزله هيچ مسوول كشوري حضور نداشت و مردم بم به تنهايي اين مراسم را برگزار كردند.
دكتر حسين عبده تبريزي دكتراي مديريت مالي، مدير مسئول روزنامه سرمايه است. دبيركل سابق سازمان بورس اوراق بهادار تهران در دوران مديريت خود منشا تحولات عمده اي در بازار سرمايه كشور بود. قانون تشكيل سازمان بورس و اوراق بهادار و توسعه تالارهاي بورس منطقه اي از جمله اقدامات دوره وي بود.وی در مطلبی که در ماهنامه صنعت و توسعه منتشر شده مساله عدالت و جایگاه اقتصاد رقابتی بر عدالت را بررسی کرده است .